vrijdag 18 augustus 2017

Sebastian Barry || Days Without End



Normaliter zou ik niet echt gelukkig geworden zijn van Days Without End. Een boek met een grote hoeveelheid veldslagen is niet echt mijn pakkie-an. Toch heb ik voor het grootste deel genoten van Barry’s roman; ergens tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog had ik het wel gehad met de veldslagen maar toen bleken ze zo goed als voorbij. Ik was onder de indruk van Days Without End om drie redenen: het meer dan prachtige taalgebruik van Barry, de onontkoombare conclusie dat geweld niet klopt en de hoofdpersoon Thomas McNulty.

Om met het eerste te beginnen. Barry schrijft wondermooi. Zijn beschrijvingen van veldslagen zijn in hun gruwelijkheid tegelijkertijd van een onovertroffen poëtische schoonheid. De hele roman is één aaneenschakeling van prachtige beeldende metaforen, van ingenieus geconstrueerde zinnen. Ik merkte als vanzelf dat ik langzaam ging lezen, omdat ik wilde genieten van Barry’s bijna dichterlijke schrijfstijl. Ik heb de 250 pagina’s zo lang mogelijk gerekt.

Barry beschrijft veldslagen en ware slachtpartijen. Omdat pragmaticus Thomas steeds vaker de waarom-vraag stelt en tot de conclusie komt dat het eigenlijk allemaal zinloos is, is Days Without End in feite één grote aanklacht tegen geweld: tegen de Indianen, hun buffels, landgenoten, individuen.

En dan Thomas. De roman start wanneer hij piepjong is en zijn beste vriend John Cole ontmoet. Samen treden ze op in saloons, gaan ze in het leger om te vechten. Eerst tegen de indianen die langzaam maar zeker door kolonisten van huis en haard worden verdreven, daarna in de Amerikaanse Burgeroorlog. Thomas, van Ierse afkomst en zonder noemenswaardige opleiding, is aan de ene kant zeer pragmatisch (de kolonel zegt dat ik op die Zuiderlingen moet schieten, dus dat doe ik dan maar) en tegelijkertijd filosofisch. Tijdens de veldslagen groeit langzaam maar onoverkomelijk de vraag ‘waarom doen wij dit? Wat is nut en noodzaak van al dit bloedvergieten?’. Zo accepteert Thomas ook zeer pragmatisch dat hij maar beter niet kan vertellen dat John en hij geliefden zijn, maar vindt hij het niet meer dan normaal dat hij van een man houdt en eigenlijk liever vrouwenkleren draagt. Zijn liefde voor John is diep, hij kan zich een leven zonder hem niet voorstellen.

Aan het einde van de roman zat ik aan mijn NS-stoel gekluisterd. Pragmatisme en liefde komen samen in een bloedstollend einde, waarin Thomas gescheiden dreigt te worden van zijn geliefden. Lees de roman vooral zelf om te weten te komen of ik Days Without End opgelucht of diepbedroefd neersloeg. Voor nu is het genoeg om te weten dat ik onder de indruk was van deze prachtig geschreven roman.



maandag 14 augustus 2017

George Saunders || Lincoln in the Bardo


Man Booker Longlist 2017

Lincoln in the Bardo is bepaald geen standaardroman, daarvoor wijkt de vorm teveel af van wat we gewend zijn. Een deel van de roman is namelijk opgebouwd uit citaten uit brieven, biografieën, krantenartikelen ed over Abraham Lincoln, een ander deel bestaat uit opmerkingen, reacties, kreten, uitleg, aanmoedigingen ed van een groep doden op een begraafplaats. Zij geloven heilig dat ze slechts ziek zijn en hopen nog steeds op genezing, en daarmee vereniging met hun geliefden. De komst van jonge Willie Lincoln, overleden aan een zware longontsteking met complicaties, verandert de situatie.

Een jong iemand wordt geacht meteen door te gaan naar de hemel, dralen zij, dan worden ze opgeslokt door de vegetatie. Een bezoek van Lincoln aan de begraafplaats maakt dat Willie weigert naar de hemel te gaan. Dat levert een roman op met twee sporen: veel feitjes over Lincoln en een verrassende inkijk in het leven na de dood.

Om met het eerste te beginnen: hoewel af en toe best wel interessant, begon de opsomming van (zogenaamde?) quotes over Lincoln op een zeker moment te vervelen, het werd tot een trucje. Ik snap de keuze van de auteur, maar het stijlelementen werkt niet eeuwig. Het werd een beetje saai.

De opmerkingen, aanmoedigingen en onthullingen werken wel, zeker wanneer ze van informatieve feiten over de levens van de weigerachtige doden gaan naar inkijkjes in hun overtuigingen, hun angsten. Het wordt steeds duidelijker waarom ze weigeren te accepteren dat ze dood zijn. De mooiste scenes zijn dan ook die waarin ze in hun pogingen om Willie te helpen geconfronteerd worden met hun eigen sterfelijkheid en hun eigen aarzeling om te accepteren dat ze zijn gestorven.

Lincoln in the Bardo is een interessante roman die half-half overtuigt. Ik zou zeggen neem alle Lincoln-feitjes tot je (er zitten echt wel heel interessante tussen) maar concentreer je vooral op de prachtige ontboezemingen van de de doden. Zij maken Lincoln in the Bardo tot een prachtig verhaal over verdriet en weigeren je lot te ondergaan.


zondag 6 augustus 2017

Angela Flournoy || The Turner House


Het gaat natuurlijk om de mensen in het huis van de familie Turner, een grote familie met dertien kinderen in Detroit. Die kinderen zijn inmiddels uitgevlogen en wonen al lang niet meer thuis, moeder Turner heeft haar intrek genomen bij oudste zoon in verband met ziekte. De vraag 'wat gaan we doen met het huis?'  combineert Flournoy behendig met een crisis bij oudste zoon en jongste dochter en de algehele malaise in Detroit.

Het huis dat ooit in een prima buurt stond (weliswaar met de nadruk op afro-amerikaanse bewoners) staat met dank aan de bankencrisis financieel onderwater in een verlopen buurt met een hoog gehalte aan criminaliteit en druggebruik. De trots van de oorspronkelijke huiseigenaren die ooit uit het diepe zuiden van Amerika naar Detroit trokken op zoek naar een baan – en daar ook in slaagden – is ver te zoeken. Het huis van de familie Turner staat daarmee synoniem voor het verval van grote steden met traditionele industrie.

Flournoy concentreert haar verhaal rond drie kinderen en de start van de relatie tussen hun ouders. Ze laat zo zien hoe afro-amerikanen zich een plek veroveren in de maatschappij, de een succesvoller dan de ander. De problemen die ze ondervinden hebben gedeeltelijk te maken met huidskleur en afkomst, gedeeltelijk met karakter. De oudste is een perfectionist die vindt dat alle jongere broers en zussen naar hem moeten luisteren, jongste zus blijkt verslavingsgevoelig, haar oudere broer een opportunist. Flournoy laat vooral mooi zien hoe elk kind zijn of haar rol in het gezin speelt zonder dit echt in de gaten te hebben. En hoe zij soms in reactie op hun familieleden beslissingen nemen waar ze later hartgrondig spijt van krijgen.

The Turner House wordt nergens echt scherp of hard. De roman deed mij sterk denken aan zo'n typische Amerikaanse serie over een gezin. Ups en downs passeren de revue maar altijd een beetje soft-focus. Zo'n serie waar je in lekker makkelijke kleding voorzien van een warme kop thee weggedoken onder een warm dekentje op de bank naar kijkt en bij jezelf denkt 'he lekker'. Niets mis mee hoor! Ik heb de roman juist daardoor met veel plezier gelezen.



zondag 30 juli 2017

Charlotte Wood || The Natural Way of Things

Om nu te zeggen dat Charlotte Wood niet kan schrijven, nou nee. Om nu te zeggen dat ik niet af en toe gegrepen werd door haar beschrijvingen van de ontberingen die haar hoofdpersonen moeten ondergaan, nou nee. Om nu te zeggen dat de opbouw van de roman niet deugde, nou nee. Ik snap gewoon niet waar The Natural Way of Things nu om draait. Ik heb niet het flauwste vermoeden wat Wood beoogt met haar verhaal over een groep vrouwen die gevangen gezet wordt in een kamp ergens in de Australische outback.

Een kleine twintig vrouwen ontdekken dat zij gevangen gehouden worden ergens op een verlaten plek in de Outback; een groot elektrisch hek zorgt ervoor dat ontsnappen onmogelijk is, de bewakers zijn wreed, het eten slecht en monotoon. Een en al ellende dus. Het antwoord op de vraag 'waarom?' wordt nooit gegeven. Als lezer kun je slechts vermoeden dat het iets te maken heeft met hun sexualiteit. De een is de minnares van een belangrijk politicus, de ander de sporter die haar trainer heeft aangeklaagd voor verkrachting. Het lijkt erop dat ze stuk voor stuk afgestraft worden omdat ze op de een of andere manier het nieuws gehaald hebben door hun vrouwzijn.

Tijdens hun maandenlange gevangenschap vervallen zij allemaal in een patroon dat bij elk van hen past. Dus brengen drie dames complete dagen door met het verwijderen van ongewenste haargroei, terwijl iemand anders besluit op konijnen te gaan jagen en weer iemand anders op zoek gaat naar die ene giftige paddestoel. The Natural Way of Things voegt zich in het cliché van het thema: laat een groep mensen ergens stranden en zie wat er gebeurt.

Wat mij bezighoudt is de vraag waarom de groep vrouwen daar beland is. Zou het kunnen dat zij als achtergrond dienen voor de enkeling die aan haar omstandigheden ontsnapt? Hetzij door zelfmoord te plegen, hetzij door wanneer bevrijding eindelijk nabij is te kiezen voor een leven in de natuur. Een leven waarin kleding, make-up, haar of sexualiteit geen rol spelen. En dat vind ik eng aan The Natural Way. Ik snap niet waar Wood naartoe wil: veroordeelt zij vrouwen voor hun seksualiteit, vindt zij dat we natuurlijker moeten leven of is dit verhaal bedoelt om te laten zien dat erge omstandigheden het beste in je naar boven kunnen halen. Ik weet het niet maar in alle gevallen vind ik de maatregel te bizar om geloofwaardig te zijn. En daarmee verwordt een goed geschreven roman een vehikel voor iets dat ik of niet wil snappen of niet geloof.


vrijdag 21 juli 2017

Ann Patchett || Commonwealth

In Commonwealth laat Patchett zien wat er gebeurt wanneer twee getrouwde mensen met gezin verliefd worden. Het verhaal begint vrij traditioneel met de eerste ontmoeting, verteld vanuit het oogpunt van de bedrogen echtgenoot in spe. Daarna combineert Patchett een enorme sprong in tijd met de standpunten van de kinderen die tegen wil en dank mee moeten in de nieuwe levens van hun ouders.

De schrijfster laat mooi zien welk effect de scheiding heeft op hun jonge levens. Langzaam maar zeker wordt bovendien duidelijk dat een tragische gebeurtenis een zo mogelijk nog groter effect zal hebben. Omdat het verhaal niet lineair verteld wordt, krijgt de lezer de waarheid in sprongen te lezen. En dat werkt. De structuur van de roman tilt deze net even op boven ' ach, best aardig'.

Commonwealth is helaas nergens overweldigend. Patchett heeft hoop ik bewust gekozen voor een nogal kabbelende vertelstijl waarin ze veel aandacht besteed aan ontmoetingen en specifieke momenten in de levens van haar hoofdfiguren. De interactie tussen de personen telt, niet zozeer wat er gebeurt. Omdat Patchett steeds kleine stukjes neemt uit afwisselende levens, bouwt de lezer nergens een relatie op met een hoofdpersoon; we gluren af en toe bij iemand naar binnen en blijven als lezer op afstand.

Zo heel af en toe deelt Patchett een speldenprikje uit maar daar blijft het bij. De roman werkt weliswaar toe naar de onthulling van de tragische gebeurtenis, maar die wordt bijna terloops onthuld. Het effect is dat Commonwealth boeit maar niet beklijft. De roman is zeker niet onaardig om te lezen maar om nu te zeggen een meesterwerk, nou nee.



zondag 9 juli 2017

Jacqueline Woodson || Another Brooklyn


In deze korte roman kijkt hoofdpersoon August terug op haar jeugd. De begrafenis van haar vader en de ontmoeting met een jeugdvriendin in de metro brengen de herinneringen boven. August is geboren in Tennessee maar verhuist samen met haar vader en broertje in de jaren 70 naar Brooklyn, net als veel andere Afrikaans-Amerikanen. Daarna ontmoet ze de drie meisjes die haar hartsvriendinnen gaan worden: Gigi, Angela en Sylvia. August en haar vriendinnen ontdekken wat het betekent om te puberen in een stad die indertijd nog bekend stond om haar gewelddadigheid en vrouwonvriendelijkheid. Vanaf een jonge leeftijd moeten ze alert zijn, hun mannelijke leeftijdsgenoten zien hen als prooi en doen hun uiterste best om hen te verleiden.

Terwijl vader en broer verleid worden door de Islam, kiest August voor haar vriendinnen. Zij delen elkaars geheimen, zij proberen elkaar te helpen in het opgroeien. Slechts één van hen groeit op in een volledig gezin, de drie anderen missen op welke manier dan ook hun moeders. Woodson is er duidelijk in dat de meiden de prooi zijn van jongens op zoek naar seks, zij benoemt hun andere problemen nergens direct, uit terloopse opmerkingen en beschrijvingen blijkt waar de meiden tegenaan lopen.  Uiteindelijk blijkt het toch een vriendje die de vriendschap op het spel zet.

Woodson heeft gekozen voor een ik-figuur die vanuit haar standpunt terugblikt, we horen nooit hoe de drie andere meiden over een situatie denken. De realiteit komt vaak tot de lezer door een subtiele toevoeging, een feitelijke opmerking. De lezer ontdekt terloops wat er daadwerkelijk speelt. De ik-figuur brengt haar gevoelens de roman in, waardoor deze nooit droog of opsommend wordt. Another Brooklyn is een persoonlijk, gevoelig relaas.

Woodson’s roman is ingetogen en toont veel inlevingsvermogen. Het is duidelijk dat zij weet wat er in het leven van vier jonge vrouwen kan spelen. Woodson heeft ook duidelijke keuzes gemaakt. Wij weten wel dat August uiteindelijk gaat studeren, waarom en hoezo vertelt zij niet. Net zo min als wij een helder beeld krijgen van de jaren tussen het einde van de vriendschap en de begrafenis van haar vader. Dat is een welbewuste keuze van Woodson die maakt dat ik – hoewel ik wat zij geschreven heeft prachtig vond – toch steeds een beetje het idee heb dat de roman niet volledig is, niet af.



zondag 2 juli 2017

Jane Gardam || Old Filth / The Man in the Wooden Hat / Last Friends

Het zal niet in Gardam’s hoofd opgekomen zijn, maar haar trilogie lezen terwijl ondertussen haar geboorteland afscheid wil nemen van de EU voegt een extra laagje toe aan haar drie romans. De wens van veel Britten om weer terug te keren naar de hoogtijdagen van het oude koninkrijk wordt toch echt wel in een ander daglicht gezet door de belevenissen van drie mensen in die hoogtijdagen. Edward Feathers, zijn echtgenote Betty en hun nemesis Terry Veneering.

Edward en Betty zijn zogenaamde Rai-wezen. Kinderen van expats die vanuit Singapore, Shanghai, Hong Kong of waar dan ook rond hun 4e-5e levensjaar naar huis werden gestuurd om daar te kunnen profiteren van een degelijk Britse opvoeding. Wat in veel gevallen gelijk bleek te zijn aan uitbuiting in een pleeggezin en zo goed als altijd leidde tot een liefdeloze jeugd met alle consequenties vandien. Vele expats zijn op die manier voor de rest van hun leven getraumatiseerd. Gardam maakt er geen drama van, ze laat het heel subtiel steeds om de hoek piepen.

De trilogie kent meerdere lagen: opgroeien buiten het gezin, het niet kunnen aangaan van relaties op latere leeftijd, verergerd door een liefdeloze jeugd, de vijandschap tussen twee concurrenten, eentje uit een zogenaamd bevooroordeeld gezin, de ander uit een straatarm gezin maar wel geliefd door zijn beide ouders en tenslotte een korte geschiedenis van Groot Brittannië vanaf de jaren dertig tot de jaren negentig, met wederom subtiele verwijzingen naar veranderingen.

Deel 1 en 2, het domein van Edward en Betty, lijken het meeste op elkaar. Niet alleen omdat Edward en Betty veel op elkaar lijken en Gardam hun rustige, bijna voorname levenstijl overneemt in haar schrijfstijl. Ook omdat het lijkt alsof Gardam in deel drie wat eindjes aan elkaar wil knopen. Terry Veneering staat weliswaar centraal, ook andere personen die tot dan toe in de coulissen stonden krijgen opeens veel aandacht. En dat verstoort. Ik had liever meer gelezen over Veneering dan over de laatste vrienden die als enige achterblijven. Last Friends wordt door die ingreep rommelig. Het helpt niet dat deze roman van toevalligheden aan elkaar blijkt te hangen: teveel mensen die elkaar toevallig leerden kennen in hun jeugd, toevallige eerste ontmoetingen, teveel van het goede.

Ik heb Old Filth en The Man met veel plezier gelezen. Last Friends was een domper op de pret. Ik vond het noch recht doen aan Veneering noch aan de trilogie. Jammer. De eerste delen zijn loom geschreven romans met subtiele maar vlijmscherpe kritiek op het establishment.




vrijdag 23 juni 2017

Zadie Smith || Swing Time

Ik hink weer eens op twee gedachten. Ik merkte dat ik geboeid was door Swing Time op het moment dat Zadie Smith zich focuste op de persoonlijke relaties, ik haakte af in die passages waarin zij haar hoofdpersoon confronteert met het ‘grote Afrikaanse‘ vraagstuk. Een te hoog Angelina Jolie ‘kijk mij toch eens goed doen’-gehalte zullen we maar zeggen.

De hele roman wordt verteld vanuit ik-perspectief. Dit gaat zelfs zover dat je er nooit achter komt hoe de ik-figuur heet (ik ben gaan terugbladeren om te ontdekken of ik ergens overheen gelezen was). De ‘ik’ is de dochter van een manager bij British Mail en een Jamaicaanse moeder; hij is tevreden met zijn lot, zij is continu op zoek naar verbetering. Zij eindigt uiteindelijk in het Britse parlement, hij wordt weer postbode. Vaders is vooral gespitst op het geluk van zijn dochter, moeders vooral op haar toekomst. Dus omarmt hij vriendin Tracey en verfoeit zij dit product van een alleenstaande, arme, opleidingsarme moeder.

Tracey en ‘ik’ zijn dikke vriendinnen, tegen heug en meug, Tracey bepaalt, ‘ik’ volgt. Hun gezamenlijke passie voor dans verenigt hen en drijft hen uiteindelijk uit elkaar. Tracey kan een dansopleiding gaan volgen, ‘ik’ verknalt bewust haar kans om een beurs te krijgen voor een particuliere school en eindigt daardoor op een niet al te beste openbare middelbare school. Terwijl Tracey vecht om een carrière in de musicalwereld op te bouwen (vrij beperkt aangezien ze niet kan zingen), gaat ‘ik’ zonder veel overtuiging naar de universiteit en zet met nog minder overtuiging haar stappen in de werkende wereld. Door een toevalstreffer wordt ze PA van een bekende zangeres, Aimee. En blijft daar zonder er veel over na te denken hangen.

‘Ik’ wordt gepusht om verder te komen dan haar moeder die haar tegelijkertijd eigenlijk als een belemmering ervaart om haar eigen leven te kunnen leiden, iets waar dochterlief de rest van haar leven last van houdt. Tracey wordt verdedigd en gesteund door haar moeder die tegelijkertijd faalt doordat zij geen afstand durft te nemen van Tracey’s mishandelende vader. ‘Ik’ blijft een besluiteloze puber die alles over zich heen laat komen en geen idee heeft wat ze met haar leven aan wil. Tracey vecht met alles wat ze in zich heeft om te slagen maar blijkt ook teveel beïnvloed door twee vechtende ouders.

Wanneer Aimee besluit iets goeds te gaan in Gambia, is ‘ik’ degene die de contacten onderhoudt met de docenten van het door Aimee opgezette schooltje voor meisjes in Gambia en die deze mensen steeds beter leert kennen. Juist in de beschrijving van die contacten laat Smith zien hoe beperkt de mogelijkheden zijn van jonge vrouwen in een Islamitisch land waar zij maar een perspectief hebben: trouwen en kinderen krijgen. Maar confronteert zij haar lezers ook met de vraag of de westerse bril wel voldoet? Wie zijn wij om te oordelen of het huwelijk van vriendin Hawa met  een strenge Islamiet nu zoveel erger is dan de impasse waarin ‘ik’ al jarenlang leeft.

Smith beschrijft de persoonlijke relaties ijzersterk, ze zorgt er bovendien voor dat de lezer zich vragen stelt bij de eigen westerse bril. De vele dansscènes uit oude musicals dragen bij aan een levendig geheel, maar maken ook schrijnend duidelijk dat die musicals wel kansen boden aan witte talentvolle dansers uit kansloze milieus, Fred Astaire, maar niet aan talenten met een andere huidskleur. Een complexe roman dus; dat ietwat te hoge Angeline Jolie-gehalte van tijd tot tijd zij Smith vergeven.


zondag 4 juni 2017

Emma Flint || Little Deaths


Vanaf het moment dat de politieagenten een blik werpen op Ruth Malone is het voor hen duidelijk dat zij schuldig is. Zij heeft haar eigen kinderen ontvoerd om de vader een hak te zetten, zij heeft haar eigen kinderen vermoord zodat ze weer een onbezorgd leventje kan leiden. Wie uiteindelijk de twee kleine kinderen vermoord heeft, doet er niet zo toe. Little Deaths draait vooral om vooroordelen, vooringenomenheid en corruptie.

Begin jaren zestig is Queens nog niet toe aan een bloedmooie, jonge vrouw die duidelijk laat merken dat zij meer wil dan alleen moederschap en huwelijk, die zindelijkheid uitstraalt en die niet staat te springen om dikke maatjes te worden met de andere vrouwen in haar buurt. Dat zij ogenschijnlijk gaan traan laat, probeert ondanks haar verdriet er goed uit te zien, het wordt er noch door politie noch door de vrouwen in haar buurt in dank afgenomen.

In de eerste helft van de roman schept Flint een krachtig beeld van de vooroordelen en de onmacht van Ruth. De vooringenomenheid en naar later blijkt ook corruptie van de politie verbijstert. Halverwege de roman zakt deze wat in. Dat komt vooral door een ander personage, journalist Pete. In eerste instantie doet hij braaf wat zijn hoofdredacteur wil en schetst het beeld van een ontaarde moeder, een verloederde vrouw die met ontelbare getrouwde mannen het bed deelt. Een gesprek met Gina, de enige buurvrouw die wel gelooft in Ruth, maakt dat Pete als een blad aan de boom omslaat. Hij gaat op zoek naar informatie die Ruth kan helpen. Het feit dat ook hij gevallen is voor de charmes van Ruth had goed kunnen werken, in dit geval maakt het vooral zijn ommezwaai niet geheel aannemelijk. Daarvoor wil hij te graag Ruth tot de zijne maken. Ook hij ziet alleen het cliché niet de persoon.

Little Deaths draait om de dood van twee kinderen maar is geen detective, de roman gaat vooral om het proces dat in gang gezet wordt door de dood van de twee kinderen. Ik vond vooral de wijze waarop Flint de atmosfeer schetst sterk, je waant je al snel een toeschouwer in een bekrompen buurt waar elke afwijking van de regelmaat niet wordt getolereerd.  Je ziet de vrouwen in hun schorten al in groepjes staan roddelen. Het is jammer dat Flint die spanning niet tot het einde toe heeft weten vol te houden. Minder Pete, meer Ruth had wellicht beter gewerkt.



zondag 28 mei 2017

Colson Whitehead || The Underground Railroad

Toen ik halverwege The Underground Railroad was, ging ik naar I Am Not Your Negroe, de documentaire gemaakt naar aanleiding van een essay van James Baldwin. In deze documentaire kwamen confronterende beelden en zorgvuldig geformuleerde tekst op indringende wijze samen. Terug naar Whitehead merkte ik dat ik de welbespraaktheid van Baldwin miste. Roman en documentaire laten beide op indringende, confronterende wijze zien hoe ‘zwart en wit’ er niet in slagen met respect voor elkaar samen te leven. De documentaire bezorgde me kippenvel omdat deze de kracht van taal demonstreerde.

Baldwin neemt ons mee in de recente geschiedenis; zijn uitspraak ‘er is geen geschiedenis, geschiedenis is het heden’ (uit mijn hoofd geciteerd) maakte indruk. Whitehead laat zien waarom in zijn beschrijving van het leven van een Afro-Amerikaanse vrouw, in eerste instantie als slavin daarna als vrouw op de vlucht. Een van de zaken die mij het meest schokte was, dat zij zelfs in zogenaamde ‘vrije’ staten niet vrij was. Ik had een grote mate aan bruut geweld verwacht, dat viel me mee. De wijze waarop ‘wit’ Amerika vrijgekomen slaven monddood en ‘tandeloos’ maakte, schokte mij.  Ik wist al sinds de eerste aflevering van Roots in de jaren zeventig dat slaven onbeschrijflijk wreed behandeld zijn door hun eigenaren, dat zogenaamde vrije vrouwen sterilisatie opgedrongen kregen was voor mij nieuw. Dat de regering slaven opkocht en ze daarmee eigenlijk van privé- naar staatsbezit verplaatste ook.

The Underground Railroad is één van die boeken die geschreven moest worden. Dat geldt ook voor The Sellout van Paul Beatty, Sport of Kings van C.E. Morgan of Homegoing van Yaa Gyasis; zij voegen een belangrijk hoofdstuk toe aan de geschiedenis. Daarmee schaar ik Colson Whitehead niet in het legertje auteurs dat op mij een onuitwisbare indruk heeft gemaakt met prachtig geschreven boeken over confronterende onderwerpen. Daarvoor is Whitehead’s metafoor van de fysieke spoorlijn te voor de hand liggend, zijn taalgebruik te eenvoudig en zijn stijl, zeker naarmate de roman vordert, te uitleggerig soms zelfs op het prekerige af.  Whitehead had een boodschap te verkondigen, geen literaire roman te schrijven. Petje af voor de wijze waarop hij het onderwerp op de agenda gezet heeft, ik hoop dat ik bij een volgende roman kippenvel krijg omdat onderwerp en tekst naadloos samenkomen.


donderdag 25 mei 2017

Stephen Orr || The Hands

Romantische ideeën over het leven in de Australische Outback smelten weg tijdens het lezen van The Hands. Hitte, de ongenaakbaarheid van het landschap, de droogte die het boerenbedrijf van de familie Wilkies teistert, het familieschandaal dat het leven van de Wilkies al generaties beheerst, ze maken bepaald niet voor een gemakkelijk leven. Op het moment dat echtgenote Carelyn bij een auto-ongeluk om het leven komt, versnelt de neerwaartse spiraal. Op dat moment blijkt het leven op een boerderij ver weg van iedereen vooral verstikkend.

Met meerdere generaties en familieleden in één huis wonen, blijkt bepaald geen pretje. Opa Murray kan het boerenbedrijf niet meer aan maar weigert de teugels over te dragen aan zoon Trevor, in zijn ogen niet geschikt om de juiste, stoere, beslissingen te nemen. Trevor worstelt steeds meer met de verantwoordelijkheid voor het bedrijf dat alleen maar geld vreet en niets oplevert, zonen Harry en Aidan beseffen pas gaandeweg dat er een verschil is tussen Outback-romantiek en daadwerkelijk een boerderij runnen in het droge landschap.

Praten is bovendien iets voor mietjes. Dus mag er sinds jaren niet gesproken worden over die ene Wilkie die deserteerde tijdens de Eerste Wereldoorlog, zijn vader die de schande niet aankon en zelfmoord pleegde, oma die doodgetrapt wordt door een stier, de dood van Carelyn of de financiële problemen. Alles wordt bedekt onder de mantel van niet eens zozeer liefde als wel stug blijven doorgaan.

In de roman spelen de besognes van de familie een mooi samenspel met de ongenaakbare natuur om hen heen. Waar Orr de familie kort en nuchter laat praten, gebruikt hij in zijn beschrijvingen van de Outback beeldspraak en een veelvoud aan bijvoeglijke naamwoorden om de schoonheid van het landschap te kunnen vatten.

The Hands is een prachtige roman die mooi laat zien dat familietradities en boerenromantiek een zwaar leven verhullen. Trevor, Aidan en Harry kiezen uiteindelijk ervoor zich los te maken van de boerderij. Patriarch Murray volhardt in traditie en principe, tegen heug en meug.



zondag 14 mei 2017

Gwendoline Riley || First Love



Baileys' Prize Short List 2017

Het ging niet goed tussen Gwendoline Riley en mijzelf. Ik viel namelijk consequent in slaap tijdens het lezen van First Love. Het kan aan de hooikoorts gelegen hebben waardoor ik wat vermoeider was dan normaal, het lag misschien toch ook wel aan het onderwerp en de wijze waarop Riley vertelde.

Neve is het product van een beroerd huwelijk tussen twee mensen die elk hun eigen problemen hebben. Zij neemt afstand van haar ouders maar belandt tegelijkertijd bij Edwyn, een man die wellicht fysiek minder agressief is dan haar vader maar hem in verbale agressie zeer goed benadert. Hij doet haar steeds geloven dat zij in hun relatie de fouten maakt, terwijl je tijdens het lezen alleen maar kunt denken ‘wat ben jij een ongelooflijk egoïstische manipulatieve etterbak’. Omdat Riley ervoor kiest haar roman vanuit het perspectief van Neve te schrijven, wringt het dat zij niet tot nauwelijks in staat is door de manipulatie van Edwyn heen te dringen. Zij lijkt niet te zien dat zij terugvalt op een man die zo zeer lijkt op de vader die ze haat.

Grote delen van First Love bestaan uit weergaven van conversaties; tussen Neve en Edwyn, Neve en haar moeder, Neve en haar vader. Het effect daarvan is dat de valsheid en de agressiviteit vrij direct bij de lezer binnenkomen. Dat is best knap. Een ander effect, in ieder geval bij, was dat mij steeds meer het gevoel bekroop ‘heb ik wel zin om dit te lezen?’. Wil ik nu echt pagina’s lang geconfronteerd worden met de manipulerende uitingen van een egoïst en met de verontschuldigingen van de gemanipuleerde? Het antwoord was helaas ‘nee’.  Gelukkig is First Love niet zo heel dik en bleek ik sneller dan verwacht bij het, open, einde aanbeland.

Dubbele gevoelens dus. Ik herken de kwaliteit van wat er geschreven is, ik zie dat Riley er knap in geslaagd is de onmacht van Neve neer te zetten: zij is door haar omstandigheden bijna gedoemd om niet aan een bepaalde manier van leven te ontsnappen. First Love is een knap geschreven roman maar helaas voor Riley, ik heb haar First Love niet met plezier gelezen.



dinsdag 9 mei 2017

Linda Grant || The Dark Circle



Bailey’s Short List 2017

The Dark Circle begint dynamisch: Grant introduceert tweeling Lenny en Miriam, twee levenslustige edoch lichtelijk ordi inwoners van Londen, van Joodse afkomst. Vlak na WO2 pakken zij enthousiast hun leven weer op. De toevallige ontdekking van TBC gooit behoorlijk roet in het eten. Lenny en Miriam moeten de stad verlaten en vertrekken naar een sanatorium in Kent. Ooit gestart als een privékliniek, met dank aan de net geïntroduceerde gratis ziekenzorg nu ook een plek waar de minder-bedeelden, die voor die tijd buiten het zicht van de maatschappij thuis doodgingen, recht op genezing hebben.

The Dark Circle is niet alleen een schets van Lenny en Miriam, de roman schetst ook de wijze waarop in de jaren 40 en 50 TBC werd genezen én de ontmoeting tussen de gevestigde orde en de bravouretypetjes die zich een weg de maatschappij in banen. Lenny en Miriam veroorzaken al een schok in het sanatorium, de komst van Yankee Pretzki zet de tent helemaal op zijn kop. Het regime dat patiënten vooral onmondig houdt, omdat ze op die manier lijdzaam hun – in onze ogen vaak krankjorum – behandeling ondergaan begint te wankelen. De komst van een nieuw medicijn, dat eindelijk echt tot genezing leidt, is het begin van het einde van het sanatorium.

The Dark Circle begint dynamisch, neemt dan het tempo van het sanatorium over en verzandt in het laatste deel. Dan verhaalt Grant hoe het Lenny en Miriam vergaan is nadat ze het sanatorium verlaten hebben. Dat deel lijkt op een toetje waarvan je spijt hebt dat je het hebt genomen omdat het gewoon niet lekker genoeg is. Voor mij is dit laatste deel overbodig, het voegt eigenlijk weinig toe aan de roman. Het is dan al duidelijk dat TBC-patiënten in het verleden bepaald niet fijntjes behandeld werden, het is ook duidelijk dat de gevestigde maatschappij aan het kantelen geslagen is. De concrete bewijslast daarvan werkt averechts.

The Dark Circle is een aardige roman. Ik vind het jammer dat Grant de dynamiek uit het begin niet vast kan houden. Toen spatte de woorden van de pagina’s af, daarna werden ze gemiddeld. Iets wat je van Lenny en Miriam met de beste wil ter wereld niet kan zeggen.



vrijdag 28 april 2017

Ayòbámi Adébáyò || Stay With Me



Shortlist

Ik geef de inhoud gedeeltelijk weg

Vanaf het begin is duidelijk dat de relatie tussen hoofdpersonen Yejide en Akin niet stand gehouden heeft. In de pagina´s die volgen neemt Adébáyò ons mee in de teloorgang van hun huwelijk. Door soepel te bewegen in tijd en door de standpunten van Yejide en Akin af te wisselen, dringt de lezer steeds verder door in de aanleidingen tot de scheiding. Het wordt duidelijk dat niets is wat het lijkt. Adébáyò laat bovendien prachtig zien hoe de maatschappij in Nigeria heen en weer fladdert tussen traditie en moderne tijd. Het is geen probleem dat Yejide een studie volgt op de universiteit en een succesvolle zakenvrouw wordt, het is wel een probleem dat haar huwelijk kinderloos blijft, haar probleem natuurlijk. Het komt niet eens op in het hoofd van zijn en haar familie dat Akin de hoofdoorzaak zou kunnen zijn.

Door van standpunt te wisselen en in tijd heen en weer te bewegen onthult Adébáyò niet alleen subtiel de waarheid, ze geeft de lezer ook de kans om door te dringen in de persoonlijkheden van Yejide en Akin en deze te plaatsen in de omstandigheden. Een kritiekpuntje zou kunnen zijn dat Adébáyò minder streng is voor Yejide dan voor Akin. De realiteit is dat beide niet opgewassen zijn tegen de druk van de maatschappij waarin zij leven. Akin staat echter toe dat zijn echtgenote de schuld krijgt van hun kinderloze huwelijk en zet bewust een serie gebeurtenissen in gang waarvan hij de uiteindelijke consequenties niet kan overzien. En niet accepteert.

Stay With Me is een prachtige roman die twee moeilijke onderwerpen, het niet hebben en het verliezen van kinderen, subtiel en ingetogen aan de orde stelt. Door in haar vertelstijl een zekere mate van afstandelijkheid te handhaven is Adébáyò niet in de valkuil van sentimentaliteit gestapt. Zij beschrijft voor welke moeilijke keuzes de traditionele maatschappij Akin en Yejide stelt, zij laat de pijn en het verdriet zien die zorgen voor een verwijdering tussen man en vrouw, zij laat de worsteling zien die beide ondergaan. Deze is verdrietig genoeg, Adébáyò snapt dat het niet nodig is het verdriet en de pijn extra aan te zetten.  Zij houdt de spreekwoordelijke violen vakkundig  onder controle. Voor degenen die mijn smaak inmiddels kennen: ik heb genoten van deze prachtige roman.






zondag 23 april 2017

Nathan Hill || The Nix

Maandenlang zag ik op de perrons posters voor deze roman, mijn reservering bij de bieb duurde oneindig.  Ik was duidelijk niet de enige die de roman wilde lezen. Mij bekruipt dan altijd de angst dat het boek niet voldoet aan de verwachtingen, in dit geval bleek het lange wachten de moeite waard. In The Nix koppelt Nathan Hill een nogal impulsieve poging tot terrorisme aan de levens van Faye en haar zoon Samuel. Hill schakelt moeiteloos tussen de jaren zestig waarin Faye opgroeit en op de universiteit niet geheel bedoeld beland in studentenprotesten en het nu waar Samuel zijn potentieel als een schrijver nooit heeft waargemaakt en in een gezapige baan als docent aan een meer dan middelmatige ‘college’ meer tijd verdoet met denken aan de vrouw die hij al zijn hele leven bemint, violiste Bethany, en met het fanatiek spelen van een computergame.

Stap voor stap onthult Hill de waarheid achter het moment waarop Faye grind gooit naar een potentiële presidentskandidaat. Elke verhaallijn past in deze onthulling, elk personage dat door Hill wordt opgevoed speelt een rol in de gebeurtenissen. En passant geeft Hill een vermakelijk inkijkje in de hedendaagse wereld . De passage waarin studente Laura aan Samuel vertelt waarom zij gedwongen is geweest plagiaat te plegen is briljant en had zo onderdeel kunnen zijn van de wereld van Girls. Gamer Pwnage is in de grote mensenwereld is een werkloze mislukkeling, als ‘superelf’ triomfeert hij in zijn favoriete game.  Hij besteedt er zoveel uren aan, dat zijn lichaam langzaam maar zeker ten onder gaat. Sebastian en Guy Periwinkle laten zien hoe opportunistisch de wereld kan zijn.

Ik heb genoten van deze roman waarin alle verhaallijnen feilloos bij elkaar komen en personages net voldoende uitgewerkt worden om overtuigend te zijn. De mensen in The Nix zijn niet perfect, verre van dat. Het zijn eigenlijk heel gewone mensen die, met een enkele uitzondering, proberen heel gewone leventjes te leiden. Dat Faye geheel buiten haar doen om tot staatsgevaarlijk persoon wordt, laat overtuigend zien dat er in de huidige maatschappij weinig voor nodig is om die positie te bekleden. Hill combineert in Faye persoonlijke verwikkelingen en politieke belangen, zij raakt verstrikt in wraakzuchtige jaloezie en torenhoge ambitie. Haar leven en dat van haar zoon bieden Hill de kans om op een terloopse maar effectieve wijze de maatschappij waarin wij leven onder een kritische loep te leggen.

The Nix deed mij vanaf de eerste pagina denken aan Tom Wolfe’s The Bonfire of the Vanities, één van dé romans uit de jaren 80. Ik hoop dat Hills debuut geen toevalstreffer is geweest en dat hij moeiteloos in de voetsporen stapt van rasechte vertellers als Charles Dickens, John Irving en David Mitchell. Ook zij verstaan de kunst om soepel schrijvend meerdere verhaallijnen tot een bevredigend geheel te brengen. Vooral lezen zou ik zeggen.






vrijdag 21 april 2017

Naomi Alderman || The Power



SHORT LIST

Ik geef de inhoud voor een deel weg

Alderman heeft een overtuigende roman geschreven over een wereld waarin vrouwen de macht overnemen van mannen met de hulp van een nieuw lichaamsdeel, de ‘skein’. Vanaf het moment dat vrouwen mannen kunnen overmeesteren door ze letterlijk te elektrocuteren met hun ‘skein’ gaan zij voor de macht. En dat eindigt niet goed: denk vooral niet dat Alderman ons een door vrouwen beheerste wereld schetst die perfect is. Haar wereld met vrouwelijke machtswellustigen, godsdienstfanaten of criminelen deugt voor geen meter. Het zwaar getroebleerde meisje dat kan uitgroeien tot leider van een nieuwe godsdienst (met de moeder van God in de hoofdrol), de politica die haar ‘skein’ uitbuit en een vrouwelijk vredeskorps opricht waarmee zij veel geld kan verdienen, de dochter van een bekende criminineel die de zaken van haar vader overneemt en drugs verkoopt die de ‘skein’ intensiferen (en tegelijkertijd de gebruikers tot waanzin drijven), zij doen het niet veel beter dan hun mannelijke tegenpolen.

Alderman bewaart haar verrassing tot het laatst: haar roman speelt niet in het nu maar over 5000 jaar, in een maatschappij die verdomd veel op die van ons lijkt, maar dan man en vrouw in omgekeerde rollen. Door ons op het verkeerde been te zetten, stuurt ze haar boodschap helder door: wij mensen hebben de neiging ons te laten beheersen door macht, geld of religie, ongeacht het geslacht. De mate waarin de boodschap de roman overneemt, doet mij twijfelen of ik nu een goede roman aan het lezen was of een literair pamflet.

Alderman heeft een lezenswaardige roman geschreven met een krachtige boodschap die zo op 2/3e van de roman net een slagje te drammerig wordt. Ik vond het bijvoorbeeld amusant dat nu net de criminele Roxy aan het einde afstand neemt van de vrouwen die ze eerst met haar criminele kwaliteiten heeft geholpen, omdat zij ziet dat zij de wereld naar haar ondergang helpen met hun machtswellust en godsdienstwaanzin. Dat haar ‘skein’ operatief verwijdert is, helpt om haar milder te stemmen. Een wel erg doorzichtige wending in het verhaal. De boodschap wordt wederom een tikkeltje te agressief gepusht.



maandag 17 april 2017

Maria Sempre || Today It Will Be Different

Ik las op internet dat Julia Roberts gevraagd is voor de hoofdrol van de verfilming van deze roman. Ik durf er iets onder te verwedden dat zij een groot deel van de film met ongekamd haar, geen make-up en in een uitermate onflatteuze outfit rondrent. Hoe laat je anders zien dat hoofdpersoon XX het moeilijk heeft. Met haar echtgenoot, met haar in het niets gestrande carrière, haar zoontje, de energieke jongere ouders van zijn klasgenootjes, haar opdringerige vrienden, de niet-wereldstad waarin zij moet wonen en vooral met zichzelf. Oh jee, wat is het toch lastig wanneer de zwaartekracht teveel vat op je krijgt, rimpels niet meer als vanzelf weggaan en een jonge vent er niet eens meer over peinst om jou te versieren.

Ik had hier blijkbaar afwisselend vertederd en geamuseerd van moeten raken. Helaas, niets van dat alles. Ik vond onze hoofdpersoon vooral knap vervelend en teveel met zichzelf bezig. Zij werd voor mij pas interessant toen de aandacht verlegd werd naar de moeizame relatie met haar jongere zus en de geschiedenis die daaraan vooraf ging. Op dat moment zoog Sempre mij het verhaal in en wilde ik verder lezen. Jammer dat slechts 1/5e deel van de roman over die relatie ging en alle andere pagina's over de worsteling van een hoofdpersoon die op goede benen klaagt. Om een beeld van het komische gehalte te geven: om een of andere reden steelt hoofdpersoon de sleutels van een andere moeder. Zij wil die terugbrengen maar ziet een kans om dat zonder gezichtsverlies te doen door die sleutel in een diezelfde avond te openen doos met geld voor een goed doel te deponeren. Raden jullie het al? Natuurlijk belandt haar eigen sleutel in die doos en natuurlijk moet ze dan allerlei rare fratsen uithalen om de sleutel weer te pakken te krijgen en natuurlijk ziet haar zoontje het. Ik zie het Roberts al zo doen, ook dan zal ik er vrees ik niet om lachen.

Jammer dat de uitgever Sempre niet aangeraden heeft de hoofdstukken over de twee zussen verder uit te werken, dat had wel eens een zeer acceptabele roman opgeleverd. In deze vorm zou ik Today It Will Be Different lekker in de boekhandel laten liggen.


zondag 9 april 2017

Michael Chabon || Moonglow

Een stevige 'feel good' roman, anders kan ik het niet noemen. Chabon neemt zijn lezers mee in het leven van een sympathieke ingenieur, typetje rouwdouwer. Op zijn sterfbed doet hij aan zijn kleinzoon, een auteur, uit de doeken hoe zijn leven gelopen is en waarom bepaalde gebeurtenissen het verloop kenden dat ze hadden.

Opa, stervende nietwaar, vertelt zijn verhaal van de hak op de tak springend. Kleinzoon besluit dit zo over te nemen in zijn relaas. Het resultaat is wat mij betreft een roman die vermoed ik zeer zorgvuldig is opgebouwd maar die op mij het effect heeft dat ik voortdurend moet zoeken waar ik nu ook al weer gebleven was. Het feit dat Chabon ook nog eens voortdurend zijwegen inslaat, associeert en dan van zijn onderwerp afdwaalt om niet echt relevante informatie met zijn lezers te delen maakt het niet eenvoudiger om het verhaal te volgen. Ik was in ieder geval blij dat ik een papieren exemplaar las waardoor ik steeds kon terugbladeren om weer te achterhalen waar Chabon gebleven was.

Blijft staan dat de grootvader een zekere schavuit-achtige charme heeft. De passages waarin hij zijn mogelijke nieuwe liefde probeert te imponeren door te jagen op de ontsnapte python die huisdieren terroriseert in de oude van dagen-wijk in Florida waar hij zijn laatste dagen slijt zijn ronduit vertederend. Ook zijn Franse Joodse echtgenote met een WO2 opgelopen dwangneurose over een ontveld paard fascineert. Chabon kreeg ook mij wel degelijk mee in het leven van deze twee mensen. Het van de hak op de tak springen en de vele zijsporen leiden wat mij betreft teveel af van de kern.

Moonglow is een wat stevigere uitvoering van die Zweedse oude man die ooit uit het raam sprong. Chabon doet namelijk wel degelijk zijn best om zijn lezers mee te nemen in de verschrikkingen van WO2, de schrijnende beslissingen die individuen en landen toen moesten nemen en in de fascinatie die de grootvader heeft met ruimtevaart. ´Een nieuw literair meesterwerk dat moeiteloos waarheid met fictie vervlecht … Intens, tragikomisch en ontroerend´: deze kwalificaties van het boekenpanel van De Wereld Draait Door vind ik persoonlijk teveel eer voor deze roman. Moonglow is vermakelijk en onderhoudend maar daar houdt het ook wel mee op. Ik zou zeggen, lees het boek wanneer je er de rust voor hebt en kies voor een papieren exemplaar, terugbladeren gaat dan echt een stuk eenvoudiger.







zaterdag 1 april 2017

Annie Proulx || Barkskins



Laat ik maar meteen met de deur in huis vallen, ik weet niet of ik Barkskins nu zo'n goede roman vind. Dat heeft vooral te maken met het feit dat ik persoonlijk niet zo houd van geschiedkundige romans met veel opsomming. En gegeven het feit dat Proulx in Barkskins twee familielijnen volgt, vanaf de start in het prille Canada tot in het heden, is er nogal wat opsomming. Wat ik vooral niet prettig vond, was dat Proulx af en toe in sneltreinvaart door de geschiedenis van de twee families heen denderde. In zo'n pagina of vier vertelde ze dan even hoe het familieleden vergaan was (en vooral hoe ze waren overleden aan ongelukken en ziektes die wij al lang niet meer kennen). Op de momenten dat iemand langer werd gevolgd, bleek ook weer de kracht van Proulx om haar personages tot leven te brengen. Ik genoot van die hoofdstukken.

Barkskins is daarnaast niet zomaar een familiegeschiedenis, het is ook de geschiedenis van het oerbos op het Noord-Amerikaanse continent. Eigenlijk is dat bos de enige echte hoofdpersoon. De totaal nietsontziende manier waarop van het allereerste moment dat kolonisten voet aan de grond zetten bomen werden gekapt is ontluisterend, vooral wanneer je bedenkt dat de huidige president van de VS nog steeds zo te werk gaat: winst voorop, natuur? Wat is dat? Bos na bos sneuvelt omwille van de behoefte aan bouwmateriaal (eerst voor oorlogsschepen, daarna voor huizen, daarna voor noem het maar op) en grond. Ze worden in brand gestoken, omgekapt en daarna desolaat achtergelaten. Degenen die voorzichtig beginnen na te denken over Bosbeheer worden gezien als ware malloten die het niet helemaal snappen. Of als inboorlingen die echt niet begrijpen wat de Lieve Heer van hen verwacht: noeste arbeid, gebruik maken van grondstoffen. Hoezo leven van wat de natuur biedt? De luiaards, hoe halen ze het in hun hoofd!

Dat de oorspronkelijke bewoners van het noordelijk continent sneuvelen aan ziektes, verslaving, armoe, geweld en jarenlange haat en laster is bepaald niet verwonderlijk maar toch altijd weer confronterend. Proulx laat zien hoe sommige Mi’Kmaw overleven door zich terug te trekken in de wildernis, waar zij met hun kennis van bomen, planten en dieren op een respectvolle manier in hun behoeftes voorzien. Proulx laat echter ook zien dat ‘de beschaving’ steeds verder oprukt en dat de Mi’Kmaw er niet aan ontkomen de andere levenswijze gedeeltelijk over te nemen. De Mi’Kmaw die gaan voor het te snelle gewin, eindigen in deze roman meestal niet goed. Ze belanden in de gevaarlijkste baantjes in de houthakkerij, verongelukken op gruwelijke wijze of raken verslaafd aan alcohol. Degenen die trouw blijven aan hun levensstijl redden het, met moeite.

Barkskins is vooral een ode aan het bos en een oproep om respectvol om te gaan met de weinige oerbossen die we nog hebben. Ik vond de roman te vaak te langdradig, te opsommerig om mij persoonlijk van begin tot einde te boeien. Op die plekken waar Proulx zich overgaf aan haar schrijfkunst liet zij zien waar zij toe in staat is en hoe mooi zij kan schrijven. Die passages en de prachtige ode aan het bos maken Barkskins misschien niet zozeer een prachtige maar zeker een waardevolle roman.




zondag 26 maart 2017

Yewande Omotoso || The Woman Next Door



Je ziet wel eens van die oudere dames die tegen wil en dank tot elkaar veroordeeld lijken. Familie en goede vrienden hebben het laten afweten of zijn dood. Eigenlijk zijn ze nooit aardig naar elkaar maar bij gebrek aan beter volstaat die ene persoon die ze niet zo mogen. Of die meer op ze lijkt dan ze willen toegeven. Mag ik u voorstellen aan Hortensia en Marion? Twee buurvrouwen die elkaar het licht in de ogen niet gunnen en elkaar op hun oude dag het leven nog zuur maken.

Wanneer een verbouwing bij Hortensia ertoe leidt dat de pui van Marion’s huis instort en Hortensia met een gebroken been aan huis gekluisterd is, trekt Marion tijdelijk bij Hortensia in en groeien ze langzaam maar zeker dichter naar elkaar toe. Aan het eind van de roman hebben ze iets ontwikkeld dat op vriendschap lijkt (maar nog niet helemaal). Het feit dat ze in Kaapstad in een blanke enclave wonen, dat Hortensia, afkomstig uit Barbados, met haar huidskleur en succesvolle carrière als ontwerpster de uitzondering vormt terwijl Marion haar succesvolle architectenbureau heeft opgegeven omwille van de kinderen helpt allemaal niet. In de loop van de roman wordt Marion met haar neus op de kwalijke gevolgen van slavernij en later apartheid geduwd terwijl Hortensia zich ervan distantieert. Zij heeft het gemaakt, zij komt niet uit Zuid-Afrika, dus waarom zou ze?

Omotoso gebruikt de levens van Marion en Hortensia om onverkwikkelijke zaken uit de Zuid-Afrikaanse geschiedenis te laten zien. Juist de tegengestelde reacties van beide vrouwen maken dat de voorbeelden des te schrijnender worden. Door af en toe terug te gaan in de tijd wordt bovendien duidelijk waarom Hortensia apartheid langs zich af probeert te laten glijden. Dat hun eigen levens ook niet altijd rozengeur en maneschijn zijn geweest, wordt tevens duidelijk. Beide vrouwen hebben hun portie tegenslag en teleurstelling te verduren gehad.

Aan het eind van de roman staan beide vrouwen iets genuanceerder in het leven en hebben ze elkaar geaccepteerd. Stiekem is iets ontstaan wat best wel op vriendschap lijkt, maar dan wel op voorwaarden. Hortensia en Marion zullen nooit vriendelijke, lieve oude dametjes worden, daarvoor hebben ze allebei teveel pit. Een toekomst als de oude vrouwtjes van de Muppet-show ligt eerder voor de hand. The Woman Next Door is een mooie, goed geschreven roman die persoonlijk leed combineert met misstanden op universeel niveau. De subtiliteit waarmee Omotoso dat doet werkt.




vrijdag 24 maart 2017

C.E. Morgan || The Sport of Kings-

Op de toelichting van mijn bibliotheekboek heeft de bibliothecaresse genoteerd 'een verhaal over twee totaal verschillende mannen met eenzelfde passie voor paarden'. Je kunt gerust stellen dat dit Sport of Kings zeer tekort doet. Degenen die een meeslepend epos verwachten over vriendschap in de wereld van de paardensport zullen lelijk op hun neus kijken. Ik vermoed dat deze lezers de roman na een pagina of wat teleurgesteld wegleggen. Niet alleen dat Sport of Kings over meer gaat dan de vriendschap tussen twee mannen van totaal verschillende achtergrond, zeker de eerste hoofdstukken van Sport of Kings zijn bepaald niet eenvoudig geschreven.

Sport of Kings is een epos over de nog steeds na-ijlende effecten van slavernij in de zuidelijke Amerikaanse staten en over het effect van een liefdeloze opvoeding in een welgesteld gezin of juist van een liefdevolle opvoeding in een totaal kansloze omgeving. De roman is onverdeeld in lange hoofdstukken die zich grotendeels focussen op een hoofdpersoon. Daarbij sluit Samson nauw aan bij ' stream of consciousness'. Zij neemt ons niet letterlijk van minuut tot minuut mee in de gedachten van haar hoofdpersonen, zij adopteert in elk hoofdstuk de schrijfstijl en de onderwerpen die passen bij Henry Forge, Henrietta Forge en Allmon Shaughnessy. Gegeven het feit dat de twee Forge’s intelligente edoch zelf-geschoolde mensen met lichtelijke obsessies zijn, vliegen hun onderwerpen alle kanten op, van filosofie, bijbel, rassenleer, paardenanatomie, genetica tot geologie.

De eerste hoofdstukken zijn bepaald niet eenvoudig geschreven, Morgan overdondert haar lezers met informatie en met letterlijk stromen en stromen aan woorden. Ondertussen kamp je dan ook nog eens met een groeiende walging voor de ideeën van Henry Forge en zijn voorouders: het wordt opeens duidelijk waarom discriminatie en racisme nog aan de orde van de dag zijn in Amerika. Prehistorische ideeën over rassenongelijkheid blijken nog springlevend. Met Allmon maakt Morgan vervolgens de sprong naar een totaal andere wereld: die van een kansarme knul uit een eenoudergezin die bijna onomkeerbaar richting criminaliteit en gevangenis wordt geleid. Morgans schrijfstijl en onderwerpkeuze past zich naadloos aan aan de wereld van arme Afrikaans-Amerikaanse burgers, hun gebrek aan scholing, hun armoede en uitzichtloosheid. Allmon lijkt vanaf het begin af aan gedoemd.

De eerste rode draad is 'het paard', racepaarden wel te verstaan. De een fokt ze, de ander verzorgt ze. Het enige dat Henry en Allmon bindt is hun ambitie om te scoren met een paard en er veel geld aan te verdienen. Paardenliefhebbers zullen de hoofdstukken over de fokmethodes bepaald niet fijn vinden. Om een of andere reden moeten in de racewereld paarden al op hun tweede laten zien dat ze goed zijn, dan mogen ze op hun derde excelleren (oftewel veel geld binnen halen) en vanaf hun vierde mogen ze lekker veulentjes gaan krijgen of zaad doneren. Dat zo'n tweejarige nog lang niet het lichaam heeft om een massieve krachtsinspanning te plegen doet er niet toe. Met een beetje mazzel blijkt pas na hun wedstrijdfase dat hun botten vol haarscheurtjes zitten, dat spieren en pezen voorgoed vernield zijn. Het geld is dan al verdiend.

De tweede rode draad is Henriëtta, dochter en minnares. Zij is liefdeloos opgevoed, heeft haar lichamelijke behoefte vervuld met een waslijst aan one-night stands en wordt tegen wil en dank hopeloos verliefd op Allmon. En helaas, ook in dat opzicht komen de liefhebbers van de ' feel good' roman niet aan hun trekken. Zonder al teveel in te gaan op wat er gebeurt, de liefde tussen blanke rijkeluisdochter en Afrikaans-Amerikaanse achterbuurtjongere redt het niet, de liefde blijkt geen bindmiddel tussen de drie hoofdpersonen. Geen ' Say Yes to the Dress'-finale met trotse papa, een traantje wegpinkende bruidegom en stralende bruid zullen we maar zeggen.

Sport of Kings is bepaald geen eenvoudige roman. Het is een roman met een boodschap die wordt gecombineerd met een tragisch relaas over falende relaties tussen mensen. De enge ideeën over doorfokken van paardenbloedlijnen sluiten naadloos aan bij het diep-geankerde racisme van een Henry. Forge. Morgan speelt doelbewust met haar lezers en met de hoeveelheid tekst die deze aan kunnen. Ergens halverwege stelt ze die vraag namelijk letterlijk: ' overspoel ik jullie niet? Kunnen jullie de hoeveelheid informatie die ik geef wel aan?'. Ik vrees dat niet zo heel veel mensen 'ja' zullen antwoorden op die vraag en de moed zullen hebben Sport of Kings uit te lezen. Degenen die zich niet laten afschrikken, worden beloond met pittige, ingewikkelde fragmenten die doen denken aan bekende dichters als Whitman en TS Eliot. En met passages die huiveringwekkend laten zien hoe opvoeding kan falen. Zeker geen peulenschil deze roman maar voor de doorzetters zeer de moeite waard.



vrijdag 17 maart 2017

E.O. Chirovici || The Book of Mirrors


In het boekenpanel van De Wereld Draait Door krijgt deze roman enthousiaste reacties. Ik begon dan ook met hooggespannen verwachtingen. Helaas, die zijn niet waargemaakt. The Book of Mirrors is ontegenzeggelijk knap geschreven, goed opgebouwd en spannend maar dat geldt voor wel meer romans in dit genre.

In The Book of Mirrors wordt teruggekeken op een moord en het is aan alle kanten duidelijk dat alle betrokkenen zo hun eigen visie hebben op wat ooit gebeurd is. Meerdere mensen doen hun verhaal, meerdere mensen wijzen een andere als schuldige aan, allemaal blijken ze saillante details verzwegen te hebben. De uiteindelijke ontknoping draait om die verzwegen details.

Heb ik van begin tot einde op het puntje van mijn stoel gezeten omdat ik wilde weten wie nu die moord gepleegd had? Nee. Heb ik mij verveeld? Ook niet. Is dit de beste psychologische thriller die ik ooit gelezen heb? Bepaald niet. Daarvoor ontbeert de roman wat mij betreft nu net voldoende diepgang in de karakters. Die blijven teveel steken in clichés (de contactgestoorde wiskundige, de aantrekkelijke ambitieuze studente, haar onooglijke vriendin, de arrogante wetenschapper, de sluwe meedogenloze crimineel) en hun kant van de zaak komt niet verder dan een oppervlakkige uitleg van hun zienswijze. Ook de ontknoping om heel eerlijk te zijn ontlokte mij geen kreet van bewondering. Die was knap gevonden maar om nu te zeggen dat ik zwaar onder de indruk was, nou nee.

Ontraad ik iedereen om The Book of Mirrors te lezen? Nee. Zoals gezegd, de roman is goed opgebouwd en geschreven, maar het is zeker niet de toproman die ik had verwacht.



vrijdag 10 maart 2017

Cynan Jones || Cove


Ik verklap de inhoud

In luttele 40 pagina's schetst Cynan Jones de strijd van een enkele man om te overleven. Hij is met zijn kajak op zee overvallen door onweer, door de bliksem geraakt en moet ondanks zijn verwondingen terug zien te komen naar de kust. De lezer weet ondertussen al vanaf pagina 1 dat een zoekactie niets opgeleverd heeft. Het beeld dat Jones schetst van de man is realistisch. Hij is gewond en verward, zijn geheugen laat hem in eerste instantie in de steek. Hij heeft geen idee wie hij is en waarom hij met een kajak op zee ronddobbert. Flarden geheugen doorspekken het verhaal.

Jones beschrijft wat de man doet om te overleven, hij vermijdt filosofische terugblikken op zijn leven; niet het moment niet de plek. Dus verhaalt Jones over wat er in de kajak ligt, over de brandende zon, de vissen en dolfijnen, de wind die toenemen, de pijn van de verwondingen en af en toe schiet een herinnering aan een vader en geliefde door zijn hoofd. De actie in The Cove is beperkt, toch bouwt Jones langzaam maar zeker de spanning op. De kust die opeens zichtbaar wordt, de vondst van een stuk zeildoek waarmee een provisorisch zeil gebouwd kan worden, het maakt dat je gaat hopen dat de man overleeft.

Theoretisch gezien zou je The Cove een verhaal kunnen noemen, een novelle. De wijze waarop Jones in de tijd heen en weer beweegt maakt dat er eerder sprake is van een soort mini-roman: alle elementen van een volwaardige roman zijn aanwezig en benut, in 40 pagina's. The Cove is niet meer en niet minder dan de strijd van een man, meer is er gewoon niet. Jones heeft zich beperkt tot de kern en die prachtig beschreven; je krijgt  het beeld van iemand die heeft geschaafd en geschrapt totdat zijn roman teruggebracht is tot de kern: de wil van een man om te overleven. Geen onnodige toevoegingen of tierelantijntjes maar focus op de kale feiten. En dat overtuigt.






dinsdag 28 februari 2017

Edna O'Brien || The Little Red Chairs

Ik kan dit boek alleen bespreken door de inhoud te verklappen

Pas rond pagina 90 wordt duidelijk dat de charismatische genezer die is opgedoken in een klein Iers dorp een bepaald gewelddadige natuur heeft en dat hij wellicht niet is wie hij claimt te zijn. De man die tot dan toe vooral bekend is, omdat hij met zijn alternatieve geneeswijzen dorpsbewoners (en dan met name vrouwen) van hun klachten afhelpt, blijkt een voortvluchtige oorlogsmisdadiger die in de oorlog tussen Bosnië en Servië voor vele slachtoffers heeft gezorgd. Op basis van zijn beschrijving – een dichter met een prachtige bos haar – kan geconcludeerd worden dat O'Brien Radovan Karadžić beschrijft, één van de mensen die verantwoordelijk was voor duizenden doden in Srebenica en Sarajewo.

O'Brien plaatst haar verhaal niet in het oorlogsgebied zelf, sterker nog, in de gehele roman zet niemand ook maar een voet in het gebied, maar in een lieflijk Iers dorp. Dat dorp verwelkomt nieuwkomer Vlad en biedt hem de kans om in een voor hem vreemd land een praktijk op te bouwen. Hij wordt een graag geziene gast in het dorp.

Waar de roman eerst geen duidelijke hoofdpersoon heeft, geeft O'Brien op 1/3e van de roman die rol aan Fidelma, een getrouwde kinderloze vrouw. Zij is zwaar onder de indruk van Vlad en haalt hem over bij haar een kind te verwekken. De ijdele Vlad stemt daarin toe. Wanneer Fidelma enkele maanden zwanger is, wordt Vlad opgepakt. Het gruwelijkste deel van de roman volgt dan. Fidelma wordt op waarlijk beestachtige wijze verkracht door drie mannen die op zoek waren naar Vlad om wraak te nemen op hem . Zij overleeft de verkrachting ternauwernood.

Fidelma en de roman verplaatsen zich naar Londen, waar zij eerst rondzwerft en later opgenomen wordt in de wereld van vluchtelingen en illegale immigranten. Het contrast met haar eerdere, redelijk luxueuze wereld is op twee manieren wrang. Het welvarende Ierse dorp accepteert noch haar zwangerschap noch haar verkrachting en laat haar in de steek, in de wereld van vluchtelingen en immigranten met slecht betaalde baantjes en voortdurende vrees voor ontslag of deportatie wordt Fidelma opgenomen en ondersteund. Gelukkig is er af en toe ook iemand in deze wereld die niet aardig is, anders was het verhaal wel heel klef geworden.

O'Brien heeft door haar roman in Ierland te plaatsen onnadrukkelijk maar uitermate bewust gezorgd voor een aanscherping van haar boodschap: iedereen kan slachtoffer worden van een geweldconflict of een oorlogsmisdadiger. Juist doordat zij niet één van de daadwerkelijke slachtoffers van de genocide in Bosnië en Servië aan het woord heeft gelaten, heeft ze benadrukt hoe gruwelijk de situatie daar was. Het contrast tussen de bijna lyrische beschrijving van het dorp en de omringende natuur en de wandaden in Sarajewo en Srebenica versterkt de gruwel van wat daar gebeurd is. De minst overtuigende fragmenten in mijn ogen waren die waar O'Brien 'echte' vluchtelingen en oorlogsmisdadigers hun verhaal liet doen. Dan werd Little Red Chairs te beschrijvend, te journalistiek. De kracht van deze roman zit nu juist in het contrast tussen de lyrische beschrijvingen van het naieve dorp en de brute realiteit.



en 


zondag 19 februari 2017

Carrie Brown || The Stargazer's Sister

The Stargazer’s Sister is een waargebeurd verhaal, grotendeels dan. Het verhaal is gebaseerd op de levens van William en Lina Herschel, twee astronomen die in de 19e eeuw voor grote doorbraken zorgden. William was ervan overtuigd dat het heelal groter was dan tot dan toe gedacht en overtuigde zijn sceptische collega’s met de ontdekking van nieuwe sterren en planeten. Om dat te kunnen doen, voldeed de grootte van de gemiddelde telescoop niet. Hij zette alles op alles om grotere telescopen te kunnen bouwen. In die tijd een zaak niet alleen van volharding maar ook van fysieke inzet, lospeuteren van subsidies en een doorzettingsvermogen dat grensde aan fanatisme. Lina was zijn partner. Hoewel het nooit hard te maken valt, is het maar de vraag of het in de huidige tijd niet andersom geweest zou zijn.

Brown heeft aan de geschiedenis elementen toegevoegd: Lina’s meer dan ongelukkige jeugd, de mensen met wie William en Lina nauw samenwerken, de man met wie ze op gevorderde leeftijd een relatie krijgt. Brown heeft de roman geschreven vanuit het standpunt van Lina, wat als resultaat heeft dat het voor een belangrijk deel het relaas van een adorerende zus is. Een zus die haar broer door dik en dun steunt maar zich af en toe ook realiseert dat hij haar wel erg voor vanzelfsprekend neemt. Ze accepteert dat echter grotendeels, omdat hij nu eenmaal haar geweldige oudere broer is die haar heeft weggehaald bij haar liefdeloze moeder. Lina cijfert zichzelf weg omdat zij gelooft in haar broer en hem dankbaar is.

Brown laat door Lina ook zien, dat de kansen voor vrouwen in de 19e eeuw wel erg klein waren. Omdat Lina toch niet aan de man kan (te lelijk, te pokdalig), kan zij mooi – op haar manier – de wetenschap in. Een opleiding aan een universiteit is natuurlijk niet aan de orde. De snelheid waarmee Lina zaken vat, doet vermoeden dat zij in intellect niet onder doet voor haar broer. Het is maar de vraag hoe ver William gekomen was indien hij niet op Lina had kunnen bouwen. Het doet pijn om te lezen hoe onzeker zij over zichzelf is, hoe zij een leven ‘als vrouw’ opgeeft omdat dat nu eenmaal niet voor haar is weggelegd.

The Stargazer’s Sister is bij vlagen prachtig geschreven, bij vlagen verzandt Brown in opsommingen die het verhaal vertragen. Hoewel Brown ons meeneemt in het complete leven van Lina (bijna 100 jaar!) slaagt zij er onvoldoende in om Lina echt tot leven te laten komen. De ontwikkeling van Lina van kind tot volwassene tot hoogbejaarde vrouw blijft teveel hangen in clichés. Dat geldt zeker voor William; hij leeft in de wetenschap en heeft geen oog voor mondaine zaken zoals eten of gevoelens van zusters. The Stargazer’s Sister geeft een mooi inkijkje in wat twee mensen over hebben voor astronomie. Het inkijkje in hun persoonlijke leven blijft helaas achter én dat is nu net wat de vrijheid van een roman had kunnen bieden.


woensdag 15 februari 2017

Sarah Perry || The Essex Serpent

Perry's debuutroman verraste door de onderhuidse nooit concreet benoemde spanning die uiteindelijk tot een onthutsende ontknoping leidt. In The Essex Serpent is eerder het omgekeerde het geval. De spanning is bepaald niet onderhuids maar beheerst een geheel dorp in het Victoriaanse tijdperk: een zeemonster zou zich schuil houden aan de kust en al enkele slachtoffers gemaakt hebben. De uiteindelijke ontknoping is een beoogde anti-climax, iedereen kan weer tot rust komen, ook de twee voornaamste personages, William en Cora. Hij de getrouwde dominee wiens echtgenote langzaam maar zeker sterft aan TBC, zij de weduwe die in een klein dorp aan de kust haar leven en vrijheid terugvindt. Vanaf hun eerste ontmoeting is duidelijk dat zij voor elkaar gemaakt zijn. Perry heeft de omgeving van William afgebakend: hij heeft echtgenote Stella, zijn kinderen en zijn dorp. In de roman krijgen zij een duidelijke rol. In het geval van Cora ligt het lastiger: in haar naaste omgeving vertoeven twee aanbidders, Martha en Luke aan wiens verhaallijnen Perry ruimschoots aandacht besteed. Martha die tot over haar oren verliefd is op Cora, ondertussen vanuit haar socialistische roots de wereld verbetert en en passant haar aanbidder, de steenrijke Spencer, aanzet tot het laten bouwen van betere woningen voor paupers. Uiteindelijk kiest zij voor een leven aan de zijde van een eenvoudige ambtenaar wiens leven door briljant chirurg Luke gered is nadat hij was neergestoken. De dader, verblind door haat, heeft dan in een poging om wraak te nemen Luke's hand dusdanig verwond dat hij nooit meer zal kunnen opereren. Duizelt het u een beetje? Juist, daar zit dus het probleem van The Essex Serpent. Perry heeft een roman geschreven die juweeltjes bevat: prachtige beschrijvingen van de natuur, van de gevoelens van mensen, van hun omgeving. Het lijkt er echter op dat Perry teveel wilde en dat daardoor de samenhang tussen die juweeltjes ontbreekt. De spanning die opgebouwd had kunnen worden door de samenhang tussen zeemonster, William en Cora wordt teveel verdeeld en vloeit weg. Ik merkte dat ik vaak moeite had om niet af te dwalen. De beoogde anti-climax verwordt tot een soort nabrander, prachtig geschreven daar niet van. Dat Perry dan nog enkele pagina's doorgaat zodat zij ons kan vertellen hoe de personages hun leven weer oppakken, helpt niet. Perry schrijft prachtig, nu nog leren om te kiezen en de focus in haar roman daar te leggen waar die nodig is: bij die onderhuidse spanning.


maandag 6 februari 2017

Han Kang || The Vegetarian

IK VERKLAP DE INHOUD

Han Kang heeft voor deze roman de internationale Booker Prize gewonnen. Ik vermoed dat dit voor een belangrijk deel te maken heeft met de subtiele opbouw van zijn novelle. Deze beslaat drie delen die bepalende stappen in hoofdpersoon's Yeong-hye's leven behandelen. In deel 1 vertelt haar echtgenoot over haar besluit om vegetariër te worden en de consequenties die dit heeft, in deel 2 is haar zwager aan het woord, een artiest die - onder het motto - van een kunstwerk maken haar verleidt om met hem te slapen (of liever gezegd verkracht). Zus In-hye tenslotte is aan het woord in deel 3. Yeong-hye is dan opgenomen in een psychiatrische inrichting met als diagnose schizofrenie, zij weigert inmiddels elke vorm van eten omdat zij gelooft dat zij net als planten en bomen moet kunnen leven van vocht. De lezer vermoedt vanaf het begin dat Yeong-hye niet zomaar vegetariër is geworden; Kang laat haar namelijk in het eerste deel vertellen over de dromen die tot dit besluit geleid hebben. Deze dromen zijn bepaald niet mis, het zijn ronduit angstaanjagende visioenen. Jammer genoeg voor haar is er niemand in haar familie die haar dromen en haar slapeloosheid koppelt en eens doorvraagt. Sterker nog, pa gebruikt liever fysiek geweld om haar aan het eten te krijgen. In deel 3 wordt steeds duidelijker dat hij zijn dochter in haar jeugd mishandeld heeft en dat daar de basis ligt voor haar latere ziektebeeld. In-hye, die als enige Yeong-hye blijft opzoeken, realiseert zich langzaam maar zeker dat haar zus door haar ziekte en haar keus om niet meer te eten haar ontsnapping verwezenlijkt. Zij realiseert zich ook dat zij ook had kunnen ontsnappen indien zij op een bepaald moment letterlijk en figuurlijk een andere kant op was gegaan. De manier waarop Kang dit proces opbouwt is wat mij betreft wat deze novelle bijzonder maakt. Tuurlijk, zinnen zijn prachtig geformuleerd (met dank aan de vertaler), de structuur en de keuze voor de drie vertellers ondersteunen het verhaal, maar het is de gedoseerde opbouw die het verschil maakt. Yeong-hye verandert van een koppige vrouw die het leven van haar echtgenoot overhoop gooit in een slachtoffer: in het recente verleden van haar echtgenoot en zwager, in haar jeugd van haar vader. De vertellers dragen in deze opbouw bij: eerst haar afstandelijke, onsympathieke echtgenoot, dan de zwager die zo meegezogen wordt in zijn egoïstische scheppingsdrang dat hij vergeet hoe fragiel Yeong-hye is en dan In-hye die in de loop van haar deel haar zorgzaamheid en haar verantwoordelijkheid voor Yeong-hye steeds meer ziet toenemen. The Vegetarian is een novelle die het verdient om bedachtzaam en met 100% aandacht gelezen te worden. The Vegetarian is kort maar krachtig.


maandag 30 januari 2017

Dominic Smith || The Last Painting of Sara de Vos

Sara de Vos bestaat niet maar zou zomaar eens bestaan kunnen hebben. In dat geval was zij één van de vele schilders geweest die in vroegere eeuwen op basis van haar geslacht niet serieus genomen was. In haar geval zou dan wellicht een enkel schilderij hebben kunnen duiden op haar talent. Dominic Smith neemt ons in zijn roman mee in de wereld van de schilderkunst in de Gouden Eeuw waarin Rembrandt floreerde, gilden bepaalden wie überhaupt mocht schilderen en een vrouw weinig kansen had. Sara de Vos heeft mazzel en mag schilderen. Eén van haar schilderijen blijkt in de 20e eeuw al sinds honderden jaren in het bezit van een rijke familie. Nazaat Marty de Groot, woonachtig in New York, ontdekt dat zijn Sara de Groot vervalst is. Hij ontdekt ook door wie: Ellie Shipley, een jonge Australische kunstgeschiedenis-studente die een groot talent blijkt te hebben voor restauratie én vervalsing. 40 Jaar later is Ellie afgestudeerd op Sara de Groot, geeft les aan de universiteit van Sydney en ontdekt dat haar verleden haar dreigt te achterhalen: voor een expositie over vrouwelijke schilders uit de Gouden Eeuw arriveren tegelijkertijd het origineel en haar vervalsing. Dominic Smith neemt ons dan mee in een zoektocht naar de waarheid waarbij hij vakkundig heen en weer springt tussen De Nederlanden in de 17e eeuw, New York begin jaren zestig en Sydney begin 21e eeuw. Ellie, Sara en Marty vormen de rode draad van de roman. Wat vooral opvalt in The Last Painting is het plezier waarmee Smith de schilderkunst beschrijft. Zijn beschrijvingen van methodes, van verfsoorten, van technieken hadden makkelijk saai kunnen worden maar voegen door hun enthousiasme juist iets toe aan de roman. De liefde voor de schilderijen die Smith beschrijft maakt dat de roman net het niveau van de gemiddelde goed geschreven roman ontstijgt. Daar staat tegenover dat Sara, Marty en Ellie teveel blijven steken in cliché en dat ook hun beslommeringen net teveel voldoen aan de eisen van ‘het moet goed komen’. Het ‘gelukkige’ einde wint van het ‘goede’ einde. The Last Painting of Sara de Vos is uitstekend geschreven en ik heb het met veel plezier gelezen maar daar blijft het dan ook bij.



dinsdag 24 januari 2017

Rowan Hisayo Buchanan || Harmless Like You,

Rowan Hisayo Buchanan start haar roman met een intrigerende ontmoeting tussen moeder en zoon; het is duidelijk dat ze elkaar lange tijd niet gezien hebben. Dan volgt de geschiedenis van moeder Yuki en zoon Jay, verteld in elkaar afwisselende hoofdstukken. Voor de lezer betekent dit dat er vanuit het verleden, de jeugd van Yuki, toegewerkt wordt naar het moment waarop moeder en zoon na lange tijd elkaar weer ontmoeten. In eerste instantie dacht ik dat Yuki een typisch voorbeeld was van ongelukkige puber bla bla bla. Na enkele hoofdstukken blijkt er duidelijk meer met haar aan de hand te zijn dan niet al te communicatieve Japanse ouders die haar in een grote stad op een vreemd continent gedropt hebben. Yuki heeft een dermate laag zelfbeeld dat depressie en zelfdestructie voortdurend op de loer liggen. Ook een waarlijke schat van een echtgenoot, helaas te lief voor haar doen, en een schattig zoontje, brengen daar geen verandering in. Yuki verlaat hen en kiest voor haar kunst. Wij ontmoeten zoon Jay nadat hij net vader geworden is. Hij kijkt voor een deel terug op zijn moederloze jeugd en maakt zich ondertussen zorgen of hij wel een goede vader is. Hij ontbeert de gebruikelijke gevoelens van jonge vaders naar hun pasgeboren baby's. Zijn vader kan hem helaas niet helpen; op weg naar zijn kleinkind is hij verongelukt. Jay's verdriet om zijn vader en de wetenschap dat hij nu op zoek moet naar zijn moeder, domineren de hoofdstukken die aan hem gewijd zijn. Ze schetsen een beeld van een aardige vent maar wel eentje die bepaald problemen heeft met het vaderschap. Hij heeft meer met zijn oude, haarloze kat dan met zijn dochter.
Tegen het einde van de roman ontmoeten Yuki en Jay elkaar eindelijk weer. De roman neigt dan enigszins naar clichés. Natuurlijk vergeeft Jay zijn moeder, natuurlijk zorgt het nieuws dat zijn dochter in het ziekenhuis gelegen heeft opeens tot het loskomen van intense vaderlijke gevoelens, natuurlijk brengen moeder en zoon een aantal mooie dagen met elkaar door. Het zit hem in prachtig geformuleerde terloopse opmerkingen dat Harmless - met moeite weliswaar - aan de goede kant van de clichés blijft. Dat Jay en Yuki behoorlijk op elkaar lijken helpt: als het om emoties gaat zijn het allebei geen natuurtalenten.
De constructie met elkaar afwisselende hoofdstukken is niet nieuw, dat geldt ook voor de Yuki-hoofdstukken die steeds beginnen met de beschrijving van een kleur. Het werkt echter wel. Buchanan slaagt er bovendien in haar personages met gevoel voor verfijnd detail neer te zetten. Haar bij tijd en wijle poëtische schrijfstijl draagt daar absoluut aan bij. Neem bijvoorbeeld de kop van de epiloog: I had dark days, blue moons and a golden hour or two." prachtig toch? Harmless Like You is geen perfecte roman maar neemt ons wel op bevredigende manier mee in het leven van twee mensen.



zondag 15 januari 2017

Margaret Atwoord || Hagseed

Hagseed is de vierde in een serie van Shakespeare-hervertellingen door gerenommeerde contemporaine auteurs. Atwood heeft aan The Tempest haar eigen draai gegeven: in de eerste plaats door hoofdpersoon Felix, een toneelregisseur die wel erg lijkt op Prospero en in zijn omgeving allemaal mensen heeft die natuurlijk lijken op personages uit The Tempest. En in de tweede plaats door het toneelstuk dat Felix’ carrière brak en weer maakte, The Tempest. Er zijn elementen die ik erg goed vind in Hagseed. Zo voldoet Felix volledig aan het beeld van de over het paard getilde behoorlijk zelfingenomen regisseur die maar niet snapt dat het gepeupel zijn briljante experimentele bewerkingen niet kan volgen. Ook wanneer hij  geraffineerd uit zijn eigen festival wordt gezet, blijft hij overtuigd van zijn eigen kunnen. Daarna maakt Atwoord twee briljante zetten waardoor Felix een extra laag krijgt: overleden dochter Miranda blijft aanwezig in Felix’s leven. Net op het moment dat je als lezer vreest voor de geestelijke gezondheid van Felix laat hij door een enkele opmerking weten dat hij heus wel weet dat ze niet echt is, maar toch. Ouder en armer geworden accepteert Felix een baantje als docent bij een gevangenis. Zijn afwijkende aanpak is een doorslaand succes: de gevangen staan in de rij om aan één van zijn Shakespeare-bewerkingen mee te doen. Op het moment dat de man die hem vakkundig pootje heeft gelicht samen met een minister één van de voorstellingen wil bezoeken, ziet Felix het moment naderen waarop hij wraak kan nemen. Atwood laat haar lezer dan lange tijd in spanning: verlaagt Felix zich tot het niveau van de man in kwestie of neemt hij subtieler wraak?

De roman kent wat mij betreft één zwak punt. Nadat The Tempest is opgevoerd, laat Atwood / Felix de gevangenen vertellen wat er met hun personages gebeurt ná het toneelstuk. Hoewel hun ideeën stuk voor stuk origineel zijn, bekroop mij hier het gevoel dat wij een lesje geleerd kregen: ook criminelen met een minimale opleiding zijn in staat na te denken over een toneelstuk. Ik vraag me af of het kwaad had gekund om dit ietwat belerende hoofdstuk weg te laten en direct door te gaan naar Felix die net als Prospero uit The Tempest zijn ‘normale’ leven weer kan oppakken. Zijn afscheid van Miranda is namelijk wonderbaarlijk mooi. Het wachten is nu op de verfilming met Kenneth Branagh die de rol van Felix op het lijf geschreven lijkt.



zondag 8 januari 2017

Natasha Pulley || The Watchmaker of Filigree Street


Sorry, ik geef de clou weg

Om een of andere reden had ik moeite om in het verhaal te komen. Terwijl dit toch eigenlijk best interessant was: Mysterieus horloge waarschuwt ambtenaar Thaniel voor bomaanslag, het spoor leidt naar een Japanse horlogemaker, Mori. Tussen beide mannen ontwikkelt zich een hechte vriendschap. Tegelijkertijd vecht in Oxford Grace, een rijke erfgename, tegen een gedwongen huwelijk. Zij wil haar leven het liefste aan de wetenschap wijden, haar familie kijkt daar in de 19e eeuw anders tegenaan. Op een society-feestje ontmoeten Grace en Thaniel elkaar en besluiten zij van de nood een deugd te maken: ze forceren een situatie waardoor ze wel moeten trouwen. Ondertussen wordt steeds meer duidelijk over Mori: hij leeft op een of andere verkeerd om in de tijd: zijn verleden is onze toekomst. Dus weet hij dat hij Thaniel met zijn horloge kan beschermen tegen de bomaanslag, en weet hij ook dat hun vriendschap niet platonisch blijft. Dat Mori zijn krachten af en toe om de verkeerde redenen inzet wordt ook duidelijk, hij is eigenlijk best wel gevaarlijk. Voor mij werd het boek interessant op het moment dat het minder om de gadgets en methode ging en meer om de mensen. Zowel Thaniel als Grace zijn interessante mensen die vechten tegen de keuzes die zij noodgedwongen moeten maken. Dat Grace een huwelijk overweegt met een bijna wildvreemde man om op die manier het huis in bezit te krijgen dat zij had zullen erven is zowel wanhopig als dapper. En dat geldt ook voor Thaniel die datzelfde huwelijk overweegt om zijn zus en haar kinderen van een goed bestaan te voorzien. Uiteindelijk kiest Thaniel toch voor Mori (nog rijker dan Grace overigens) en blijkt de Japanse studievriend van Grace toch diepere gevoelens voor zijn o zo onvrouwelijke maatje te koesteren. Grace wacht een mooie toekomst in Japan.

The Watchmaker had een romance met wat ‘phantasy’-trekjes kunnen blijven ware het niet dat Pulley op vakkundige wijze de Britse en Japanse wereld schetst, en vooral laat zien hoe bevooroordeelde de Westerse wereld naar een cultuur met voor hen onbekende gewoontes aankijkt. Dat blijkt het mooiste uit de repetities voor de Mikado, waar Thaniel, een begenadigd pianist, met hulp van Mori een rol in krijgt. Ik heb de Mikado altijd gezien als onschuldig vermaak, ik realiseer mij door de Matchmaker hoe beledigend de musical in feite was.
Conclusie: The Matchmaker is een aardige roman die voor mijn smaak in het begin teveel focust op de harde kant en mij grijpt zodra de zachte kant de ruimte krijgt.